بررسی علائم و دلایل بالا رفتن هورمون مردانه در زنان
هورمونها به عنوان پیامرسانهای شیمیایی بدن انسان عمل کرده و عملکردهای ضروری بدن مانند متابولیسم، تولید مثل، خلق و خو و رشد را تنظیم میکنند. حفظ تعادل هورمونی برای سلامتی بدن ضروری است زیرا عدم تعادل در هورمونها میتواند منجر به ایجاد بسیاری از مشکلات در سلامتی انسان شود.
آمارها نشان میدهد که ۸۰ درصد زنان از عدم تعادل هورمونی رنج میبرند. برخی از زنان با نداشتن تعادل در هورمونها بدون اینکه متوجه باشند به زندگی خود ادامه میدهند. در واقع، ۷۰ درصد زنان از شرایطی مانند سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS) که ممکن است به دلیل بینظمیهای هورمونی ظاهر شده باشد، بیاطلاع هستند. این عدم تعادل هورمونی زمانی اتفاق میافتد که بدن یک یا چند هورمون را به طور بیش از حد یا خیلی کم تولید کند. حتی تغییرات کوچک در تولید هورمون نیز میتواند منجر به عدم تعادل شود. البته تغییرات طبیعی در سطح هورمونها در طول زندگی یک زن با نقاط عطف خاص از جمله بلوغ، بارداری و یائسگی نیز اتفاق میافتد.
یکی از موارد عدم تعادل هورمونی در زنان، بالا رفتن هورمون مردانه است. این عدم تعادل هورمونی میتواند کوتاهمدت یا مزمن باشد. برخی به طور طبیعی برطرف میشوند و بعضی دیگر نیاز به درمان دارند. در این مطلب دربارهی بالا رفتن هورمون مردانه در زنان بیشتر بخوانید.
هورمون مردانه (آندروژن) چیست و چرا در زنان ترشح میشود؟
آندروژنها گروهی از هورمونهای جنسی هستند که در شروع بلوغ و همچنین در سلامت باروری و رشد بدن نقش دارند. همهی افراد آندروژن دارند اما مردها به طور طبیعی تعداد بیشتری آندوژن میسازند. هورمون تستوسترون رایجترین نوع آندروژن است.
آندروژن در مردان توسط بیضهها و در زنان توسط تخمدانها تولید میشود. غدد فوق کلیوی که در بالای هر کلیه قرار دارند نیز این هورمونها را تولید میکنند. آندروژنها تأثیر زیادی در رشد جنسی و سلامت کلی بدن دارند. روشی که بدن از این هورمونها استفاده میکند بسیار پیچیده است. سطح آندروژنها حتی میتواند در طول روز نیز تغییر کند. همچنین مراحل مختلف زندگی، مانند بلوغ یا یائسگی نیز بر سطح هورمونها نیز تأثیر میگذارد.
آندروژنها در زنان، عمدتاً در تخمدانها و غدد فوق کلیوی تولید میشوند. این هورمونها برای سلامت باروری، رشد عضلات و عملکرد شناختی زنان مهم هستند.
هورمونهای آندروژنی که ممکن است در مورد آنها شنیده باشید تستوسترون، آندروستندیون و دهیدرواپی آندروسترون سولفات (DHEA-S) هستند.
تعادل مناسب تستوسترون در زنان برای سلامت باروری ضروری است. با کم شدن میزان آندروژن (تستوسترون)، تخمکها به خوبی رشد نمیکنند. تستوسترون پایین به عنوان عامل خطری برای احیا نشدن تعداد زیادی تخمک در چرخه تحریک تخمدان (IVF) شناخته شده است.
از سوی دیگر، تستوسترون بالا در زنان نیز بر کیفیت تخمک تأثیر میگذارد. تخمکگذاری ممکن است سرکوب شده و یا فرد متوجه شود که با مختل شدن چرخهی پریود، قاعدگی او هر از گاهی از بین میرود.
دلیل بالا رفتن هورمون مردانه در زنان
میزان هورمون مردانه در زنان در طول زندگی و حتی در طول روز در نوسان است و به طور طبیعی افزایش و کاهش مییابد. دورههای خاصی از زندگی باعث تغییرات و نوسانات شدیدتر در هورمونها میشود، از جمله:
- بلوغ
- بارداری
- یائسگی
بااینحال، چندین دلیل دیگر نیز وجود دارد که باعث میشود سطح هورمون مردانه در زنان در زمانهای غیرمنتظره نامنظم شود. در ادامه، درباره برخی از شایعترین علل نوسان یا نامتعادل شدن سطح این هورمون میخوانید.
سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS)
شایعترین دلیل بالا رفتن هورمون مردانه در زنان، سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS) است. PCOS با افزایش باکتریهای بیماریزا در روده (دیسبیوز روده) مرتبط است و ممکن است باردار شدن را دشوارتر کند.
سطوح بالای آندروژن تولید هورمون لوتئینیزه کننده (LH) را افزایش میدهد. افزایش LH نحوهی بلوغ فولیکولها را در داخل تخمدان تغییر میدهد. بنابراین تخمکها ممکن است رشد خوبی داشته باشند، اما کیفیت آنها مناسب نخواهد بود.
PCOS بین ۵ تا ۱۰ درصد از زنان در سنین باروری را تحت تاثیر قرار میدهد. PCOS باعث میشود که تخمدانها سطوح بالاتری از آندروژنها (هورمونهای مردانه) تولید کنند که میتواند باعث عدم تخمکگذاری (ترشح تخمک در هر ماه از تخمدانها) شود. تخمدانهای زنان مبتلا به PCOS به جای آزاد کردن تخمک، کیستهای کوچک متعددی تولید میکنند که بیشتر به عدم تعادل هورمونی کمک میکنند.
علائم PCOS عبارتاند از:
- پریودهای نامنظم ناشی از عدم تخمکگذاری
- رشد بیشتر مو (هیرسوتیسم) در مناطقی که معمولاً در مردان بیشتر میروید (مانند صورت، چانه، سینه، شکم، بازوها)
- آکنه، به خصوص آکنه کیستیک عمیقتر که تا بزرگسالی باقی میماند
- افزایش یا کاهش غیرمعمول وزن
مقاومت به انسولین و تأثیر آن بر ترشح آندروژن
مقاومت به انسولین وضعیتی است که در آن سلولهای بدن به طور مؤثر به انسولین (هورمونی که به تنظیم سطح قند خون کمک میکند) پاسخ نمیدهند. مقاومت به انسولین در زنان، بهویژه زنانی که مبتلا به بیماریهایی مانند سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS) هستند، میتواند منجر به افزایش سطح آندروژنها شود. هنگامی که سطح انسولین به دلیل مقاومت به انسولین بالا میرود، تخمدانها آندروژنهای بیشتری تولید میکنند. این عدم تعادل هورمونی میتواند منجر به ایجاد علائمی مانند پریودهای نامنظم، رشد بیش از حد مو یا هیرسوتیسم و آکنه شود.
علاوهبراین، رابطهی بین مقاومت به انسولین و افزایش آندروژنها چرخهای را ایجاد میکند که شکستن آن دشوار است. سطوح بالاتر آندروژن میتواند ذخیرهی چربی را به ویژه در اطراف شکم افزایش دهد که مقاومت به انسولین را شدیدتر خواهد کرد. این چرخه مدیریت علائم را برای زنان دشوار میسازد. بااینحال، تغییرات سبک زندگی، مانند بهبود رژیم غذایی و ورزش، همراه با داروهایی مانند متفورمین، میتواند به کاهش مقاومت به انسولین و در نتیجه کاهش سطح آندروژن کمک کند که منجر به تعادل هورمونی و کاهش برخی از علائم مرتبط خواهد شد.
اختلالات تیروئید
غدهی تیروئید متابولیسم کل بدن را تنظیم میکند و همهی سلولهای بدن به هورمون تیروئید وابستهاند. اگر تیروئید دچار اختلال شود و عملکرد مطلوبی نداشته باشد، فرد ممکن است دچار افزایش وزن، یبوست، خشکی پوست، خستگی، افسردگی و ریزش مو شود. هم تیروئید و هم تخمدان برای تولید بهینهی هورمون به ید نیاز دارند. بنابراین، اگر تیروئید بهدرستی تغذیه نشود، تخمدانها نیز تغذیهی کافی دریافت نمیکنند. این امر میتواند منجر به عدم تعادل هورمونی و افزایش آندروژن شود. پس از آن، آندروژن اضافی تولید هورمون تیروئید را مختل میکند و به مشکل میافزاید.
تومورهای غدد فوق کلیوی یا تخمدان
تومورهای غدد فوق کلیوی و عملکرد تخمدان هر دو میتوانند به طور قابل توجهی بر سطح هورمونهای مردانه یا آندروژنها در زنان تأثیر بگذارند و منجر به علائم و مشکلات مختلف شوند.
غدد فوق کلیوی (آدرنال) که در بالای کلیهها قرار دارند، چندین هورمون از جمله آندروژن، کورتیزول و آلدوسترون تولید میکنند. تومورهای غدد فوق کلیوی به ویژه آدنوم آدرنال یا کارسینوم آدرنال میتوانند منجر به تولید بیش از حد این هورمونها به ویژه آندروژنها شوند. هنگامی که تومورهای آدرنال مقدار غیر طبیعی آندروژن ترشح میکنند، زنان ممکن است علائم مرتبط با افزایش هورمونهای مردانه را مانند هیرسوتیسم، بینظمیهای قاعدگی و آکنه تجربه کنند.
تأثیر تومورهای آدرنال بر تولید آندروژن قابل توجه است زیرا غدد آدرنال حتی مستقل از عملکرد تخمدان میتوانند باعث افزایش تستوسترون در زنان شوند.
تخمدانها مسئول اصلی تولید هورمونهای زنانه مانند استروژن و پروژسترون هستند اما آندروژنها به ویژه تستوسترون و آندروستندیون را نیز تولید میکنند. در عملکرد سالم تخمدان، تعادل این هورمونها برای حفظ سلامت باروری بسیار مهم است. بااینحال، تخمدانها در شرایط خاص مانند سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS) یا تومورهای تخمدان (مانند تومورهای سلولی سرتولی لیدیگ)، میتوانند آندروژن بیش از حد تولید کنند.
در زنان مبتلا به PCOS، مقاومت به انسولین اغلب تولید آندروژن را در تخمدانها تشدید میکند.
مصرف داروهای حاوی آندروژن یا استروئیدها
مصرف داروهای حاوی آندروژن یا استروئیدهای آنابولیک میتواند منجر به افزایش تستوسترون در زنان شود. این مواد اغلب برای بدنسازی یا افزایش عملکرد ورزشی مورد استفادهی نادرست قرار میگیرند اما میتوانند عوارض جانبی جدی داشته باشند. زنانی که از این داروها استفاده میکنند ممکن است تغییرات فیزیکی ناخواستهای را مانند افزایش موهای بدن و صورت (هیرسوتیسم)، بم شدن صدا و آکنه به دلیل افزایش تولید چربی در پوست تجربه کنند. بهعلاوه، افزایش سطح آندروژن میتواند چرخههای منظم قاعدگی را مختل کند و با از بین رفتن تعادل هورمونی بدن، باعث پریودهای نامنظم یا حذف آنها شود.
گذشته از این، استفادهی طولانی مدت از این استروئیدها خطرات جدی برای سلامتی دارد. به عنوان مثال، این مواد میتوانند خطر مشکلات قلبی عروقی مانند بیماری قلبی و فشار خون بالا را افزایش دهند و ممکن است منجر به آسیب کبدی به ویژه با استروئیدهای خوراکی شوند. در این میان، سلامت روان نیز میتواند تحت تأثیر قرار گیرد. نوسانات خلقی، تحریکپذیری و حتی شرایط روانی شدیدتر ممکن است ایجاد شود. علاوهبراین، استفادهی طولانی مدت میتواند منجر به مشکلات باروری شود زیرا اختلالات هورمونی ممکن است از تخمکگذاری جلوگیری کند. بنابراین، هرچند برخی افراد ممکن است برای تقویت عملکرد ورزش خود به دنبال مصرف این داروها باشند، اما آگاهی کامل از عوارض جانبی و پیامدهای سلامتی مرتبط با استفاده از آنها بسیار مهم است.
استرس مزمن و افزایش کورتیزول
استرس مزمن تأثیر قابل توجهی بر تعادل هورمونی بدن، از جمله سطح هورمونهای مردانه (آندروژن) در زنان دارد. هنگامی که فردی استرس مداوم را تجربه میکند، بدن او با فعال کردن محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-آدرنال (HPA) به آن پاسخ میدهد که منجر به افزایش تولید کورتیزول، یعنی هورمون اولیهی استرس میشود. در حالی که کورتیزول نقش اساسی در تنظیم متابولیسم و پاسخ استرس بدن ایفا میکند، اما افزایش طولانی مدت آن به دلیل استرس مزمن میتواند تعادل هورمونهای دیگر را از جمله آندروژنها مختل کند.
یکی از مکانیسمهای اصلی که از طریق آن استرس مزمن بر سطح هورمون مردانه در زنان تأثیر میگذارد، افزایش تولید آندروژن از غدد فوق کلیوی است. افزایش کورتیزول میتواند منجر به عدم تعادل هورمونی شود که تولید آندروژن را تحریک میکند و به علائمی مانند هیرسوتیسم (افزایش موهای بدن)، آکنه و نامنظمی چرخههای قاعدگی منجر میشود.
علاوهبراین، اثرات روانی استرس مزمن میتواند این تغییرات فیزیکی را تشدید کند. احساس اضطراب و افسردگی که اغلب با استرس طولانی مدت تشدید میشود، میتواند تنظیم هورمونهای بدن را مختل کند و منجر به مکانیسمهای مقابلهای ناسالم مانند رژیم غذایی نامناسب یا مصرف مواد شود که بر سطح هورمونها تأثیر میگذارد.
سبک زندگی ناسالم
سبک زندگی ناسالم میتواند به طور قابل توجهی بر سطح هورمونها در زنان تأثیر بگذارد. هنگامی که زنان درگیر عادات غذایی نامناسب مانند مصرف بیش از حد قند، غذاهای فرآوری شده یا چربیهای ناسالم هستند، ممکن است افزایش وزن و مقاومت به انسولین را تجربه کنند. این تغییرات میتواند منجر به عدم تعادل در هورمونها شود زیرا انسولین اضافی میتواند تخمدانها را برای تولید آندروژنهای بیشتر تحریک کند و منجر به مشکلات مختلفی مانند رشد بیش از حد مو و آکنه شود.
علاوهبراین، عواملی مانند عدم فعالیت بدنی، استرس مزمن و خواب ناکافی این مشکل را تشدید میکند. بیتحرکی در زندگی نیز میتواند موجب افزایش وزن و عدم تعادل هورمونی شود.
علائم افزایش هورمون مردانه در زنان
نشانه های هورمون مردانه در زنان، در شکلهای مختلف جسمی و روانی ظاهر میشوند. در ادامه به چند مورد از این نشانهها اشاره میکنیم.
رشد موهای زاید (هیرسوتیسم)
این بیماری با رشد موهای زائد در مناطقی که معمولاً در مردان دیده میشود (مانند صورت، سینه و پشت) مشخص میشود. دلیل آن افزایش سطح آندروژن است که میتواند فولیکولهای مو را در این مناطق تحریک کند.
تغییرات پوستی
افزایش آندروژن میتواند منجر به چرب شدن پوست و آکنه شود. این هورمونها غدد چربی را تحریک میکنند و در نهایت باعث مسدود شدن منافذ، جوش و گاهی عفونتهای پوستی میشوند.
ریزش مو
برخی از زنان ممکن است دچار ریزش مو به ویژه در سر شوند. این عارضه به عنوان آلوپسی یا ریزش موی آندروژنیک شناخته شده و با عدم تعادل هورمونی که فولیکولهای مو را تحت تأثیر قرار میدهد، مرتبط است.
بینظمی قاعدگی
زنان با افزایش هورمونهای مردانه اغلب دورههای نامنظم قاعدگی یا خونریزی بسیار شدید را تجربه میکنند. این اختلال به دلیل عدم تعادل هورمونی است که بر تخمکگذاری تأثیر میگذارد.
تغییرات خلق و خو
عدم تعادل هورمونی میتواند بر خلق و خوی افراد نیز تأثیر بگذارد. زنان ممکن است به دلیل نوسانات سطح هورمون، تغییرات خلقی، تحریکپذیری یا افزایش اضطراب و افسردگی را تجربه کنند.
روشهای تشخیص بالا بودن هورمون مردانه در زنان
آزمایشهای خون برای اندازهگیری سطح هورمونها
پزشک متخصص ممکن است آزمایش خون را برای اندازهگیری سطح هورمونهایی مانند تستوسترون، دهیدرواپی آندروسترون سولفات (DHEA-S) و سایر آندروژنها تجویز کند. افزایش سطح این هورمونها میتواند نشاندهندهی عدم تعادل هورمونی باشد و به تشخیص بیماریهایی مانند سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS) یا سایر اختلالات غدد درون ریز کمک کند.
تصویربرداری
از مطالعات تصویربرداری مانند سونوگرافی یا MRI نیز برای بررسی تخمدانها و غدد فوق کلیوی استفاده میکنند. با سونوگرافی میتوان کیستهای روی تخمدانها را که در PCOS شایع هستند، شناسایی کرد. همچنین در تصویربرداری، تومورهای آدرنال یا سایر ناهنجاریهای دخیل در عدم تعادل هورمونی را بررسی میکنند.
بررسی علائم بالینی
ارزیابی کامل علائم و سابقهی پزشکی ضروری است. متخصصان علائمی مانند رشد بیش از حد مو، اختلالات قاعدگی، تغییرات پوستی و نوسانات خلقی را ارزیابی خواهند کرد. بنابراین با در نظر گرفتن این علائم در کنار نتایج آزمایشگاهی، میتوانند تشخیص دقیقتری داشته باشند و یک برنامهی درمانی مناسب ایجاد کنند.
درمانهای مؤثر برای کاهش هورمون مردانه در زنان
دارودرمانی (داروهای ضد آندروژن)
داروها معمولاً برای درمان علت افزایش تستوسترون در زنان تجویز میشوند و ممکن است شامل داروهای ضد بارداری خوراکی یا ترکیبی از آنتیآندروژنها یا سایر داروهای هورمون درمانی باشند. تستوسترون بالا در زنان معمولاً با داروهای هورمونی تجویز شده خاص قابل درمان است.
گاهی اوقات داروهای ضد بارداری خوراکی نیز برای درمان و کمک به جلوگیری از تولید تستوسترون اضافی تجویز میشود. بهترین داروهای ضد بارداری خوراکی برای تستوسترون بالا و هیرسوتیسم داروهایی هستند که دوزهای پایین نورژستیمات، دزوژسترل و ژستودن دارند.
داروهای ضد بارداری خوراکی ممکن است برای افرادی که در تلاش برای باردار شدن هستند مناسب نباشند. بنابراین، برنامههای باروری حتماً باید با پزشک متخصص در میان گذاشته شوند تا او بتواند دورهی درمانی مناسبی را تعیین کند.
تغییر سبک زندگی
اعمال تغییراتی در سبک زندگی تأثیر زیادی در درمان هورمون مردانه در زنان دارد که این تغییرات عبارتاند از:
- حفظ تعادل در وزن
- داشتن رژیم غذایی مغذی و متعادل
- ورزش منظم
- رعایت بهداشت فردی، تمرکز بر شستن نواحی چرب و دارای مقدار زیادی روغن طبیعی مانند صورت، گردن، پشت و سینه
- استفاده از شویندههای آکنه هورمونی، شویندهها، کرمها یا ژلهای دارویی برای آکنههای جزئی تا متوسط
- اجتناب از محرکهایی که باعث گرگرفتگی بدن میشوند، مانند آب و هوای گرم یا غذاها و نوشیدنیهای تند
- کاهش و مدیریت استرس
- تمرین یوگا یا مدیتیشن
- محدود کردن مصرف غذاهای شیرین و کربوهیدراتهای تصفیهشده
- اجتناب از مصرف غذاهای فرآوری شده
- جایگزینی تابههای نچسب قدیمی با تابههای سرامیکی
- استفاده از ظروف شیشهای برای نگهداری و گرم کردن غذاها و نوشیدنیها
- محدود کردن استفاده از محصولات پاککننده حاوی مواد شیمیایی سمی مانند جوهرنمک
- خرید میوهها و سبزیجات بدون آفتکش یا مواد شیمیایی در حال رسیدن
- اجتناب از قرار دادن غذاها و نوشیدنیها در ظروف پلاستیکی در مایکروویو
روشهای درمانی مکمل و طبیعی
مکملهای طبیعی که معمولاً توسط متخصصین برای کاهش علائم عدم تعادل هورمونی تجویز میشوند، عبارتاند از:
- روغن کوهوش سیاه، جنسینگ زنانه (دونگ کوای)، شبدر قرمز و روغن گل مغربی برای گرگرفتگی ناشی از یائسگی
- جینسینگ برای تحریکپذیری، اضطراب و اختلالات خواب ناشی از یائسگی
- جینسینگ و ماکا برای ED (نوعی ضعف جنسی)
پیشگیری از عدم تعادل هورمونی
مدیریت استرس
استرس مزمن میتواند منجر به افزایش سطح کورتیزول و سایر هورمونها شود و تعادل هورمونهای جنسی مانند استروژن و پروژسترون را مختل کند. انجام اقداماتی مانند مدیتیشن، یوگا، فعالیت بدنی منظم و خواب کافی میتوانند به کاهش سطح استرس کمک کنند. زنان با مدیریت موثر استرس، میتوانند تعادل هورمونی خود را حفظ کنند.
کنترل وزن و مصرف مواد غذایی ضد التهاب
رسیدن به وزن سالم و حفظ آن در پیشگیری از بروز علائم عدم تعادل هورمونی مؤثر است. معمولاً از دست دادن ۵ تا ۱۰ درصد وزن بدن میتواند سطح تستوسترون را کاهش دهد، علائم PCOS را بهبود بخشد و حتی از بروز عوارض مرتبط با ناباروری در زنان جلوگیری کند.
مصرف مواد غذایی ضد التهاب نیز نقش مهمی در تنظیم هورمونها دارد. غذاهای غنی از اسیدهای چرب امگا ۳ (مانند ماهیهای چرب، گردو و دانههای کتان)، آنتیاکسیدانها (مانند میوهها و سبزیجات)، غلات کامل و چربیهای سالم (مانند روغن زیتون و آووکادو) میتوانند التهاب را در بدن که با عدم تعادل هورمونی مرتبط است، کاهش دهند. کاهش مصرف غذاهای فرآوری شده، قندهای تصفیه شده و چربیهای ترانس نیز میتواند در حفظ تعادل هورمونی مؤثر باشد.
سؤالات متداول
بهترین آزمایش برای تشخیص آندروژن بالا چیست؟
بهترین آزمایش برای تشخیص آندروژن بالا معمولاً تست دهیدروپیاندروسترون (DHEA) است که به طور خاص تستوسترون، دهیدرواپی آندروسترون سولفات و گاهی اوقات آندروستندیون را اندازهگیری میکند. این آزمایش خون به تعیین سطح هورمون و شناسایی هرگونه ناهنجاری کمک میکند.
آیا افزایش موهای زائد همیشه نشانه بالا بودن هورمون مردانه است؟
خیر، موهای زائد (هیرسوتیسم) همیشه نشانه افزایش هورمونهای مردانه نیست. اگرچه افزایش سطح آندروژن میتواند منجر به هیرسوتیسم شود، اما عوامل دیگری مانند ژنتیک، قومیت و برخی شرایط پزشکی نیز میتوانند در آن نقش داشته باشند.
چه غذاهایی برای تنظیم هورمون مردانه در زنان مضر است؟
غذاهایی که میتوانند برای تنظیم هورمونهای مردانه در زنان مضر باشند، مواد قندی و کربوهیدراتهای تصفیهشده (مانند تنقلات شیرین، نان سفید و شیرینیها)، غذاهای فرآوریشده، چربیهای ترانس (موجود در برخی از مارگارینها و غذاهای سرخشده) هستند. مصرف بیش از حد محصولات لبنی نیز چنین تأثیری دارد. این غذاها میتوانند باعث التهاب و مقاومت به انسولین شده و عدم تعادل هورمونی را تشدید کنند.
نتیجهگیری
هورمونها مواد شیمیایی پیچیده و قدرتمندی در بدن ما هستند. اگر میزان یک یا چند مورد از آنها از تعادل خارج شود، میتواند علائم خاصی ایجاد کند و باعث ایجاد عوارضی شود. اگر هر یک از علائم مذکور یا علائم جدید و مداوم دیگری دارید، باید به پزشک متخصص مراجعه کنید. متخصصان آزمایشهایی را برای بررسی دلایل این علائم و اینکه آیا عدم تعادل هورمونی یا شرایط دیگری علت آن است، برای شما تجویز میکنند. هر چه زودتر به دنبال کمک و درمان باشید، زودتر میتوانید سلامت خود را به دست بیاورید.